เจ้าของธุรกิจไทยจำนวนมากมักคิดว่า Ransomware หรือมัลแวร์เรียกค่าไถ่ เป็นภัยคุกคามที่เกิดขึ้นเฉพาะกับธนาคารหรือบริษัทขนาดใหญ่เท่านั้น แต่ในความเป็นจริง แฮกเกอร์ไม่ได้เลือกเป้าหมายจากขนาดของธุรกิจ พวกเขามองหาบริษัทที่เจาะระบบได้ง่าย และมีแนวโน้มว่าจะยอมจ่ายค่าไถ่
ลองนึกถึงบริษัทการค้าที่มีพนักงาน 30 คน ใช้เซิร์ฟเวอร์สำหรับแชร์ไฟล์ร่วมกัน มีโน้ตบุ๊กบางเครื่องที่ไม่ได้อัปเดตระบบความปลอดภัย และมีระบบสำรองข้อมูลที่ไม่เคยทดสอบกู้คืนเลย บริษัทลักษณะนี้อาจกลายเป็นเป้าหมายของ Ransomware ได้อย่างง่ายดาย
บทความนี้จะอธิบายว่า Ransomware เข้าสู่ระบบของธุรกิจ SME ไทยได้อย่างไร มาตรการป้องกันใดที่สำคัญที่สุด และธุรกิจควรเตรียมพร้อมอย่างไรเพื่อให้สามารถกลับมาดำเนินงานได้เมื่อเกิดการโจมตี
ช่องทางที่แฮกเกอร์ใช้เข้าสู่ระบบมักเป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด เช่น
พนักงานเปิดไฟล์แนบจากอีเมลที่ปลอมเป็นใบแจ้งหนี้
โปรแกรมสำหรับเข้าถึงคอมพิวเตอร์จากระยะไกล (Remote Access) เปิดให้เชื่อมต่อผ่านอินเทอร์เน็ตโดยใช้รหัสผ่านที่คาดเดาได้ง่าย
โน้ตบุ๊กไม่ได้รับการอัปเดตความปลอดภัยเป็นเวลาหลายเดือน เพราะไม่มีผู้รับผิดชอบดูแลโดยตรง
บัญชีของพนักงานที่ลาออกไปแล้วยังไม่ได้ถูกปิด และถูกนำไปใช้เข้าถึงระบบโดยไม่ได้รับอนุญาต
เมื่อแฮกเกอร์เข้าสู่ระบบได้แล้ว พวกเขามักไม่ได้เริ่มเข้ารหัสไฟล์ทันที แต่จะใช้เวลาสำรวจระบบ ค้นหาเซิร์ฟเวอร์จัดเก็บไฟล์และข้อมูลสำรอง บางครั้งอาจขโมยข้อมูลออกไปก่อน เพื่อนำมาใช้ข่มขู่ว่าจะเผยแพร่ข้อมูลหากบริษัทไม่ยอมจ่ายค่าไถ่
หลังจากนั้นจึงเริ่มเข้ารหัสไฟล์ ทำให้ธุรกิจไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลสำคัญได้
นี่คือเหตุผลว่าทำไม การตรวจจับภัยคุกคามจึงสำคัญไม่แพ้การป้องกัน
ช่วงเวลาที่แฮกเกอร์แอบเคลื่อนไหวอยู่ในระบบก่อนเริ่มเข้ารหัสไฟล์ คือโอกาสสำคัญที่ระบบเฝ้าระวังจะสามารถตรวจพบความผิดปกติและแจ้งเตือนให้ทีม IT เข้าดำเนินการได้ทันเวลา
เจ้าของธุรกิจมักให้ความสำคัญกับจำนวนเงินค่าไถ่ที่แฮกเกอร์เรียกร้อง แต่ในหลายกรณี ความเสียหายที่รุนแรงกว่ากลับเป็นการหยุดชะงักของธุรกิจ ยอดขายและคำสั่งซื้อที่สูญเสียไป รวมถึงปัญหาด้านกฎหมายที่อาจตามมา
หากไฟล์ที่ถูกเข้ารหัสมีข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าหรือพนักงาน ธุรกิจอาจมีหน้าที่ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA)
หากเกิดเหตุละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลที่มีความเสี่ยงต่อสิทธิและเสรีภาพของบุคคล บริษัทต้องแจ้งสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลภายใน 72 ชั่วโมงนับตั้งแต่ทราบเหตุเท่าที่สามารถดำเนินการได้ และหากเป็นกรณีที่มีความเสี่ยงสูง อาจต้องแจ้งให้เจ้าของข้อมูลที่ได้รับผลกระทบทราบด้วย
บริษัทที่ไม่สามารถระบุได้ว่าข้อมูลใดถูกเข้าถึงหรือถูกขโมยไปบ้าง ย่อมประสบปัญหาในการปฏิบัติตามข้อกำหนดเหล่านี้
นอกจากนี้ ธุรกิจที่อยู่ภายใต้พระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 โดยเฉพาะหน่วยงานโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศ (Critical Information Infrastructure: CII) ยังมีหน้าที่เพิ่มเติมด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์
แม้ว่าบริษัทของคุณจะไม่ได้อยู่ภายใต้ข้อกำหนดเหล่านี้โดยตรง แต่ลูกค้ารายใหญ่ก็อาจกำหนดให้ธุรกิจของคุณต้องมีมาตรฐานความปลอดภัยในระดับใกล้เคียงกัน ก่อนตัดสินใจทำสัญญาร่วมงาน
ไม่มีซอฟต์แวร์หรือเครื่องมือใดเพียงอย่างเดียวที่สามารถป้องกัน Ransomware ได้ทั้งหมด สิ่งที่ได้ผลจริงคือการใช้มาตรการพื้นฐานที่สำคัญอย่างสม่ำเสมอ และมีการตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง
1. สำรองข้อมูลในที่ที่แฮกเกอร์เข้าถึงไม่ได้
หากข้อมูลสำรองถูกเก็บไว้บนเครือข่ายเดียวกับระบบหลัก และใช้บัญชีผู้ดูแลระบบเดียวกัน เมื่อเกิดการโจมตี ข้อมูลสำรองก็อาจถูกเข้ารหัสไปพร้อมกับข้อมูลหลักได้
ธุรกิจจึงควรมีข้อมูลสำรองอย่างน้อยหนึ่งชุดที่แยกออกจากระบบหลัก (Offline Backup) หรือเป็นข้อมูลสำรองที่ไม่สามารถแก้ไขหรือลบได้ในช่วงเวลาที่กำหนด (Immutable Backup)
ที่สำคัญ ต้องมีการทดสอบกู้คืนข้อมูลจริงด้วย
เพราะการมีข้อมูลสำรองที่ไม่เคยทดสอบกู้คืน ไม่ได้หมายความว่าคุณจะสามารถนำข้อมูลกลับมาใช้ได้เมื่อเกิดปัญหา
2. อัปเดตระบบและซอฟต์แวร์อย่างสม่ำเสมอ
การโจมตีด้วย Ransomware จำนวนมากอาศัยช่องโหว่ด้านความปลอดภัยที่มีแพตช์แก้ไขออกมาแล้ว แต่ระบบของธุรกิจยังไม่ได้รับการอัปเดต
ไม่ว่าจะเป็นระบบปฏิบัติการ อุปกรณ์ VPN ไฟร์วอลล์ หรือซอฟต์แวร์ที่ใช้ในการทำงานประจำวัน ล้วนต้องมีการตรวจสอบและอัปเดตอย่างสม่ำเสมอ
ธุรกิจควรกำหนดรอบการอัปเดตให้ชัดเจน พร้อมมอบหมายผู้รับผิดชอบโดยตรง เพื่อไม่ให้ระบบใดถูกละเลย
3. จำกัดสิทธิ์การเข้าถึงระบบ
พนักงานไม่ควรใช้บัญชีที่มีสิทธิ์ระดับผู้ดูแลระบบ (Administrator) สำหรับการทำงานทั่วไป
ควรเปิดใช้งานการยืนยันตัวตนหลายขั้นตอน (Multi-Factor Authentication: MFA) สำหรับอีเมล การเข้าถึงระบบจากระยะไกล และบริการ Cloud ที่จัดเก็บข้อมูลสำคัญของธุรกิจ
นอกจากนี้ เมื่อพนักงานลาออก บริษัทควรปิดสิทธิ์การเข้าถึงระบบภายในวันทำงานสุดท้าย ไม่ใช่ปล่อยให้บัญชียังคงใช้งานได้ต่อไปอีกหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน
4. เฝ้าระวังและตรวจจับภัยคุกคามตลอดเวลา
การติดตั้งโปรแกรมป้องกันภัยคุกคามบนอุปกรณ์ทุกเครื่องถือเป็นมาตรการพื้นฐานที่ธุรกิจควรมี
แต่สิ่งสำคัญไม่แพ้กันคือ ต้องมีคนคอยตรวจสอบและตอบสนองต่อการแจ้งเตือนเหล่านั้น
ลองนึกภาพว่าระบบตรวจพบความผิดปกติและส่งสัญญาณเตือนตอนตี 2 ของคืนวันเสาร์ แต่ไม่มีใครรับรู้หรือเข้าดำเนินการ
การแจ้งเตือนนั้นก็แทบไม่มีประโยชน์ในการหยุดยั้งการโจมตี
ธุรกิจจึงควรมีระบบเฝ้าระวังที่ทำงานอย่างต่อเนื่อง พร้อมผู้รับผิดชอบที่สามารถเข้าตรวจสอบและจัดการเหตุการณ์ได้เมื่อพบความผิดปกติ
5. อบรมพนักงานอย่างสม่ำเสมอ
พนักงานเป็นส่วนสำคัญของการรักษาความปลอดภัยทางไซเบอร์
การให้ความรู้สั้น ๆ แต่บ่อยครั้งเกี่ยวกับไฟล์แนบที่น่าสงสัย อีเมลปลอมที่ขอให้โอนเงิน หรือเว็บไซต์หลอกขโมยรหัสผ่าน มักได้ผลดีกว่าการจัดอบรมครั้งใหญ่เพียงปีละครั้ง
เป้าหมายไม่ใช่การทำให้พนักงานกลัวเทคโนโลยี แต่เป็นการช่วยให้ทุกคนรู้จักสังเกตความผิดปกติ และรู้ว่าควรทำอย่างไรเมื่อพบสิ่งที่น่าสงสัย
ลองเปรียบเทียบบริษัทสองแห่งที่ถูกโจมตีด้วย Ransomware ในลักษณะเดียวกัน
บริษัทแรกมีข้อมูลสำรองที่ผ่านการทดสอบแล้ว มีแผนระบุชัดเจนว่าต้องกู้คืนระบบใดก่อน และรู้ว่าจะต้องติดต่อใครเมื่อเกิดเหตุ บริษัทนี้อาจกลับมาเปิดดำเนินงานได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน
ในทางกลับกัน บริษัทที่ไม่มีแผนรับมือ ไม่มีข้อมูลสำรองที่เชื่อถือได้ และไม่รู้ว่าควรเริ่มแก้ไขจากจุดไหน อาจต้องหยุดดำเนินงานนานหลายสัปดาห์ และอาจรู้สึกว่าจำเป็นต้องจ่ายค่าไถ่ ทั้งที่ไม่มีอะไรรับประกันว่าจะได้รับข้อมูลคืน
สิ่งที่ธุรกิจควรเตรียมไว้ล่วงหน้าคือ แผนลำดับการกู้คืนระบบ (Recovery Priority)
ลองถามตัวเองว่า หากระบบ IT หยุดทำงานทั้งหมด ระบบใดที่ธุรกิจขาดไม่ได้?
เป็นระบบบัญชี ระบบจัดการคำสั่งซื้อ อีเมล หรือเซิร์ฟเวอร์จัดเก็บไฟล์ส่วนกลาง?
ควรกำหนดลำดับการกู้คืนให้ชัดเจนตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุ รวมถึงระบุว่าใครมีอำนาจตัดสินใจในสถานการณ์ฉุกเฉิน
เพราะเมื่อเกิดการโจมตีจริง ทุกนาทีที่เสียไปกับการตัดสินใจ อาจหมายถึงความเสียหายทางธุรกิจที่เพิ่มขึ้น
หน่วยงานภาครัฐและผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์โดยทั่วไปไม่แนะนำให้จ่ายค่าไถ่
เนื่องจากการจ่ายเงินไม่ได้รับประกันว่าจะสามารถกู้คืนข้อมูลได้ และไม่ได้หมายความว่าข้อมูลที่ถูกขโมยไปจะไม่ถูกนำไปเผยแพร่
นอกจากนี้ เงินค่าไถ่ยังอาจถูกนำไปสนับสนุนการโจมตีครั้งต่อไปอีกด้วย
แนวทางที่ดีกว่าคือการเตรียมระบบให้พร้อมจนธุรกิจไม่จำเป็นต้องพึ่งพาการจ่ายค่าไถ่เพื่อกลับมาดำเนินงาน
ซึ่งทั้งหมดนี้เริ่มต้นจากการสำรองข้อมูลที่เชื่อถือได้ การควบคุมสิทธิ์การเข้าถึง และการเฝ้าระวังภัยคุกคามอย่างต่อเนื่อง
สำหรับ SME ไทยจำนวนมาก ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ไม่รู้ว่าควรป้องกัน Ransomware อย่างไร แต่อยู่ที่การไม่มีเวลาและบุคลากรเพียงพอที่จะดูแลมาตรการเหล่านี้อย่างต่อเนื่องทุกสัปดาห์
บริการ HumanIT Tier 2 ช่วยดูแลมาตรการความปลอดภัยที่สำคัญให้กับธุรกิจ โดยครอบคลุมบริการต่าง ๆ ได้แก่
SOC-lite Monitoring: เฝ้าระวังระบบพร้อมแจ้งเตือนภัยคุกคามตลอด 24 ชั่วโมง ทุกวัน
4-Hour Response SLA: ข้อตกลงระดับการให้บริการที่กำหนดระยะเวลาตอบสนองภายใน 4 ชั่วโมง
Backup & Recovery Testing: สำรองข้อมูลและทดสอบการกู้คืนระบบ
User Lifecycle Management: จัดการบัญชีผู้ใช้งานตั้งแต่เริ่มงาน เปลี่ยนหน้าที่ ไปจนถึงลาออก
Access Control: ควบคุมสิทธิ์การเข้าถึงระบบและข้อมูลสำคัญของธุรกิจ
ค่าบริการ HumanIT Tier 2 ฿2,500 ต่ออุปกรณ์ / เดือน
฿2,000 ต่ออุปกรณ์ / เดือน เมื่อชำระแบบรายปี
เป้าหมายของบริการนี้ไม่ใช่การรับประกันว่าจะไม่มีภัยคุกคามใดเข้าสู่ระบบได้เลย แต่เป็นการทำให้มั่นใจว่า หากเกิดเหตุการณ์ขึ้น จะมีผู้ตรวจพบความผิดปกติอย่างรวดเร็ว สามารถควบคุมความเสียหาย และกู้คืนระบบจากข้อมูลสำรองที่ผ่านการทดสอบมาแล้ว
เพราะการป้องกัน Ransomware ที่ดี ไม่ได้หมายถึงแค่การหยุดการโจมตี แต่ยังหมายถึงการทำให้ธุรกิจสามารถกลับมาดำเนินงานได้เร็วที่สุดเมื่อเกิดปัญหา
ปรึกษาเรื่องความปลอดภัย IT สำหรับธุรกิจของคุณกับ HumanIT
ติดต่อ Eve โทร. +66 89 354 9916 หรือดูรายละเอียดแพ็กเกจได้ที่ humanit.asia/pricing-and-plans.